Recensie: Omar m’a tuer

Roschdy Zem; Frankrijk 2012; 85 minuten

‘Omar m’a tuer’ vertelt het waargebeurde verhaal van Omar Raddad (Sami Bouajila), een Marokkaanse tuinman die er in 1991 van verdacht werd een steenrijke Franse dame te hebben vermoord. Hoewel het flinterdunne bewijs al vroeg in het proces wegviel, werd de analfabete Omar veroordeeld voor de moord. ‘Omar m’a tuer’ moet dan ook gezien worden als een felle aanklacht tegen rassenjustitie, al lijkt dat doel wel erg vaak de filmtechnische middelen te heiligen.

“Het is honderd jaar geleden dat men een officier heeft veroordeeld omdat hij de pech had Joods te zijn, vandaag veroordeelt men een tuinman omdat hij de pech heeft Arabier te zijn,” zegt Raddads advocaat in een van de eerste scènes van de film. Voor veel Fransen is het direct duidelijk wat hij hiermee wil zeggen: Omar Raddad is de 20ste eeuwse variant van Alfred Dreyfus. Deze ongelukkige Joodse officier werd honderd jaar daarvoor, tijdens het fin de siècle, veroordeeld wegens spionage voor aartsvijand Duitsland. Later bleek zijn veroordeling gebaseerd op valse beschuldigingen, al stond vrees voor gezichtsverlies van de militaire top rehabilitatie lange tijd in de weg.

De vergelijking met Dreyfus komt niet uit de lucht vallen. De Jood is weliswaar vervangen door een Marokkaan, maar op de etniciteit van de minderheid na is het verhaal vrijwel identiek. Want ook Raddad wordt veroordeeld terwijl het harde bewijs ontbreekt. En ook in zijn geval vindt ‘de macht’ het buitengewoon moeilijk om de gemaakte fouten toe te geven en te herstellen: al komt Raddad in 1998 vrij, gerehabiliteerd is hij vandaag de dag nog steeds niet. Tot slot lijkt ook bij Raddad etniciteit mee te spelen in de behandeling.

En dat levert een erg aangrijpende film op. Raddad wordt prachtig vertolkt door Sami Bouajila. Die speelde eerder samen met regisseur Roschdy Zem in de film Indigènes, een aanklacht tegen de behandeling van Noord-Afrikanen in de Franse koloniën. Het stille lijden en de kafkaëske onmacht van de ongeletterde Raddad komen opmerkelijk ongepolijst en bitter over. Hoogtepunt is de scène dat Raddad na zijn jarenlange gevangenschap weer thuiskomt, en niet meer herkend wordt door zijn eigen zoon. Raddad trekt zich terug in de badkamer, waar hij weer net zo alleen is als in zijn cel, en weent bittere tranen.

Jammer genoeg is het te overduidelijk zichtbaar dat de Marokkaans-Franse regisseur naast artistieke ook politieke bedoelingen heeft met zijn film. Daarmee laat Zem soms geen ruimte voor een meer realistisch beeld van de hoofdpersoon. Want al wordt zeer kort de gokverslaving van Raddad aangestipt (een ‘motief’ voor de moord, volgens de rechter), de verdachte fungeert toch vooral als stille held. Als hij onterecht gevangen wordt gezet in een wel erg duistere Franse gevangenis, lijkt Raddad enkel teleurgesteld, nooit boos. Zijn medegevangen zijn behulpzaam, en geven die sympathieke, onschuldige Marokkaan graag een gratis pakje sigaretten. “Hij is beheerst, bijna gedwee,” wordt halverwege de film opgemerkt, en daarmee wordt de spijker op de kop geslagen. Zo verwordt Raddad tot het ultieme slachtoffer: onschuldig, vriendelijk, en door zijn analfabetisme ook nog eens gedwongen zijn lot lijdzaam te accepteren.

Onvermijdelijk rijst de vraag hoe deze film ontvangen zou zijn als Raddad niet zo’n goedzak was. Wat als hij juist een Marokkaans straatvechtertje zou zijn, die het een en ander op zijn kerfstok heeft? Ook dan zou de veroordeling voor moord onterecht geweest zijn, en ook dan zou er sprake zijn geweest van rassenjustitie door het Franse gerechtshof. Of de hoofdpersoon in dit veel uitdagendere en misschien realistischere scenario op evenveel sympathie van het kijkerspubliek kan rekenen, valt te betwijfelen. Maar mocht het de regisseur in dat geval ook lukken om zijn punt te maken, dan zou de impact op het maatschappelijke debat waarschijnlijk vele malen groter zijn dan het wel erg brave ‘Omar m’a tuer.’

‘Omar m’a tuer’ is donderdag in première gegaan in filmhuis LantarenVenster in Rotterdam.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s