Op jacht naar de moordenaar van freule Ruud

In maart 1991 wordt de 53-jarige jonkvrouw Rudol­phine Wilhelmine de Ranitz dood gevonden in haar huis in Woerden. Ruim 25 jaar later heropent de politie de zaak. Een reconstructie van een cold case, die in Woerden destijds veel stof deed opwaaien. ,,Ik durf te beweren dat de naam van de dader al in het politie­dossier zit.”

Dit artikel verscheen eerder in het Algemeen Dagblad.

Woensdag 13 maart 1991. Jonkvrouw Rudolphine ‘Ruud’ de Ranitz komt niet opdagen bij buurthuis Wijk Contact Molenvliet (WCM) in Woerden. ,,Dat waren we niet gewend van haar”, zegt Marianne Mulder, vrijwilliger in het bestuur van WCM. De Ranitz is op dat moment voorzitter van het wijkcentrum en altijd stipt met haar afspraken. Samen met twee andere vrijwilligers besluit Mulder poolshoogte te nemen.

Hevig verweerd
Vanaf het buurthuis aan de Stromenlaan is het een kippeneindje naar De Zaan. Daar, in een van de kenmerkende kasteelwoningen, woont De Ranitz. ,,We hebben aangebeld en geluisterd, maar we kregen geen gehoor”, herinnert Mulder zich. ,,Toen ik de brievenbus opendeed, hoorde ik gas stromen.” Geschrokken laat ze de klep weer vallen.

Diezelfde avond vindt de brandweer het ontzielde lichaam van De Ranitz. Ze ligt in haar nachtjapon op bed, met een gapende wond op haar achterhoofd. Een klap met een ‘zwaar voorwerp’ is haar fataal geworden, constateert de lijkschouwer. De sporen op haar lichaam tonen aan dat zij zich hevig heeft verweerd. Het huis is doorzocht. En op de benedenverdieping zijn alle gaspitten van het fornuis opengedraaid en is de oven aangezet. Ook staan er opgebrande waxinelichtjes. Een gasexplosie blijft Woerden bespaard.

Niet verjaard
Nu, 25 jaar later, is de brute dood van de jonkvrouw nog steeds in nevelen gehuld. Een dader is nooit gepakt. Maar er is hoop. Het coldcaseteam van de politie Midden-Nederland – actief in de provincies Utrecht en Flevoland – duikt nu opnieuw in de zaak. Dankzij een wetswijziging in 2006 verjaart de moord niet meer. Dat is goed nieuws, vinden betrokkenen van het eerste uur. Willem Raa en Marcel Tiehuis stappen niet zomaar over de zaak heen. Zij waren in 1991 de leider en coördinator van het Regionale Bijstandsteam (RBT), een politie-eenheid die het kleine Woerdense politiekorps moest ondersteunen bij deze moordzaak. ,,Het was een afschuwelijke moord op een alleenstaande vrouw”, zegt Raa. De politieman is inmiddels al geruime tijd met pensioen. ,,Dat we het niet konden oplossen, is een nagel aan mijn doodskist.”

Merkwaardig
Jonkvrouw De Ranitz was een merkwaardige verschijning in het Woerdense buurthuis. De voormalig advocate kwam uit een adellijke familie uit het noorden van het land. Ze was van chiquere afkomst dan de meeste bezoekers van het wijkcentrum, maar zo kleedde ze zich niet. De Ranitz droeg vaak lange, onflatteuze katoenen rokken. Man en kinderen had ze niet, en goede vrienden al evenmin. ,,Ruud was veel in het buurthuis. Ze pochte niet over haar afkomst, maar het was ook geen geheim”, zegt Marianne Mulder van WCM.

Gekozen doelwit
Waarom Ruud de Ranitz om het leven werd gebracht? Het RBT speurde 25 jaar geleden met dertig rechercheurs naar de dader. Een uit de hand gelopen inbraak leek al snel het meest aannemelijke scenario. In het halfjaar voorafgaand aan de moord was maar liefst vier keer ingebroken bij De Ranitz. ,,Het waren in die maanden de enige inbraken in de hele wijk. Het lijkt er sterk op dat zij een gekozen doelwit was”, vertelt Tiehuis. Na de eerste inbraak besloot De Ranitz in haar woonkamer een klein bedrag klaar te leggen voor de inbreker, in de hoop dat deze dan niet verder zou zoeken.

Ook de familie was op de hoogte van de inbraken op De Zaan. De Ranitz kwam uit een gezin met drie zussen en twee broers. Een van de zussen, Anne*, kwam geregeld naar Woerden en hoorde erover.
Anne: ,,Ruud dacht dat ze haar geld goed verstopt had. Maar toen ik met oud en nieuw met mijn zoon op bezoek was, ging hij voor de boekenkast staan en pikte er twee boeken uit waar geld in zat. Dat waren titels met het woord ‘geld’ erin.” Een ander scenario is dat het buurt­­huis haar lot heeft bezegeld. ,,Ik heb altijd de indruk gehad dat daar de sleutel voor de oplossing ligt”, zegt Tiehuis.

WCM was begin jaren 90 een komen en gaan van mensen. Het centrum had in die tijd veel weg van een bruine kroeg. Er waren fietslessen voor allochtone vrouwen en make-up-middagen voor Marokkaanse meisjes. Maar dat waren min of meer verplichte nummertjes die van bovenaf waren opgelegd. De biljart- en kaartclub vormden het eigenlijke hart van het buurthuis. Zij zorgden voor de sfeer en de drankomzet.

150.000 gulden
Vrijwilliger en biljarter Ton van Putten, die samen met Mulder bij het huis ging kijken, kende De Ranitz als een harde werker. ,,Ze deed de barcommissie en was achter de schermen actief. Ze hadden een goede aan haar”, herinnert hij zich. Nog steeds hangt er aan de muur van het buurthuis een plaatje met haar naam gegraveerd.
Voorzitter De Ranitz dronk er graag een glaasje. En bij tijd en wijle ook een te veel. Nazdarowje zei ze dan. Dat is Russisch voor ‘Proost’. Op dat soort momenten kon ze volgens buurtgenoten nogal openhartig worden over haar financiële situatie. Ze zou bijvoorbeeld gezegd hebben dat ze niet hoefde te werken voor haar geld. Mogelijk kwam ook de erfenis van haar tante ter sprake. Daar hield ze kort voor haar dood 150.000 gulden aan over. Volgens haar zus Anne geen wereldschokkend bedrag om van te moeten leven. ,,Maar voor mensen die nooit iets erven, is het natuurlijk erg veel geld.”

Voor Van Putten is het duidelijk dat vrijwilligers, bezoekers en passanten wisten dat zij gefortuneerd was. ,,Er was eerder bij haar ingebroken. Dus bij het inbrekersgilde moet ook bekend zijn geweest dat er wat te halen viel.”
De politie zette een breed onderzoek op. ,,We bekeken iedereen die zou kunnen weten dat ze vermogend was”, zegt Marcel Tiehuis. Zo werden leden van het Woerdense inbrekersgilde verhoord en bekeek het RBT een vergelijkbare moordzaak in Almere. Ondanks die grootschalige aanpak lukte het niet om bewijs tegen een verdachte rond te krijgen.

,,We hebben alle richtingen open gehouden. Dat is juist het probleem geweest”, zegt Willem Raa. Uiteindelijk moest de politie de zoektocht staken bij gebrek aan resultaat. De zaak werd gesloten.

En de familie De Ranitz? De politie onderzocht ook de mogelijke betrokkenheid van een van de familieleden bij de moord op de jonkvrouw.  Dank­zij een waterdicht alibi werd hij kort daarop uitgesloten als verdachte. Als de zaak uiteindelijk op de plank belandt, protesteert de familie daar gek genoeg niet tegen. ,,Onze familie hing toch al als los zand aan elkaar,” zegt Anne. Sommige broers en zussen spreken nauwelijks met elkaar, laat staan over de dood van hun zus Ruud.

Russische connectie
Anno 2016 besluit het coldcaseteam Midden-Nederland de moord tóch nog een keer tegen het licht te houden. Het is waarschijnlijk de laatste kans op een goede afloop. ,,De tijd is in zo’n zaak je beste vriend”, zegt teamleider Wim Perlot. ,,Het is aannemelijk dat mensen uit de omgeving weten wie de dader is. Misschien waren zij in 1991 bang voor de consequenties om het de politie te vertellen. Nu, 25 jaar later, is die angst wellicht verdwenen.”

Komende dinsdag toont het team een reconstructie van de moord bij het tv-programma Opsporing Verzocht. Het dossier ‘De Ranitz’ wordt momenteel opnieuw uitgeplozen. ,,Als mogelijke onderzoeksrichting gelden bijvoorbeeld de contacten die De Ranitz had in Rusland. Er zijn verklaringen dat zij Russische iconen – religieuze kunst – in haar bezit had. Daar hebben we niets over  teruggevonden in het dossier”, vult Wim Perlot, leider van het coldcaseteam van de politie aan. De iconen waren vermoedelijk erg waardevol.

Nieuwe inzichten
Het team schakelde al de Landelijke Deskundigheidsmakelaar (LDM) in. De LDM beschikt over een groot bestand met wetenschappers en deskundigen uit binnen- en buitenland, met elk hun eigen expertise. Zij kijken mee om tot nieuwe inzichten in de zaak te komen. ,,Daar zijn wel wat aardige dingen uitgekomen. Met name over het neerzetten van die waxinelichtjes”, zegt Perlot.

Bovendien ligt in de archieven nog het nodige bewijsmateriaal. De dna-technieken zijn de afgelopen tijd sterk verbeterd. Het Nederlands Forensisch Instituut onderzoekt een groot aantal sporen uit de zaak. ,,Gezien de verbeterde technieken hebben we redelijke hoop dat daar nieuwe informatie uitkomt”, zegt de teamleider.
Ook bij de oudgedienden blijft er een sprankje hoop bestaan. Marcel Tiehuis, destijds betrokken bij het onderzoek naar deze moord: ,,Ik heb er vertrouwen in dat dit onderzoek wat gaat opleveren. Sterker nog: ik durf te beweren dat de naam van de dader al in het oude dossier zit.”

(*De naam Anne is om privacyredenen gefingeerd.)

Sybren Eppinga en Merijn van Nuland zijn lid van ACHTER DE FEITEN, een collectief van jonge onderzoeksjournalisten. Voor meer informatie over deze zaak: achterdefeiten.nl

Mede naar aanleiding van ons onderzoek opende de politie een coldcaseonderzoek naar de dood van Ruud de Ranitz. Er werd onder meer aandacht aan de zaak besteed in Opsporing Verzocht. Lees ook onze explainer Wie was Ruud de Ranitz op achterdefeiten.nl.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s